Difference between revisions of "Altaarbel"

From OrnaWiki
Jump to: navigation, search
 
(15 intermediate revisions by 2 users not shown)
Line 1: Line 1:
[[File:B159707.jpg|200px|thumb|http://balat.kikirpa.be/obj/10128469/img/B159707|right|Jean Van den Ghein (toegeschreven aan), ''Twee altaarbellen'', monogram V.G. met een  arend, gegoten brons, in Mechelen vervaardigd. Gegraveerde inschrijving rondom: IHS-MARIA-ANA, © KIK, Brussel, cliché B159707]]
+
[[File:B159707.jpg|200px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/10128469/img/B159707|right|Jean Van den Ghein (toegeschreven aan), ''Twee altaarbellen'', monogram V.G. met een  arend, gegoten brons, in Mechelen vervaardigd. Gegraveerde inschrijving rondom: IHS-MARIA-ANA, © KIK, Brussel, cliché B159707]]
[[File:A107689.jpg|200px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be|right|''Altaarbel'', Zoutleeuw, Kerk Sint-Leonardus, 17de eeuw, © IRPA, Brussel, cliché A107689]]
+
[[File:A107689.jpg|200px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/152360/img/X008068|right|''Altaarbel'', Zoutleeuw, Kerk Sint-Leonardus, 17de eeuw, © IRPA, Brussel, cliché X008068]]
 +
[[File:B022894.jpg|200px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/10128469/img/B159707|right|Onbekend, ''Gregoriusmis'', eind van de 15de eeuw, olie op paneel, privé collectie, © KIK, Brussel, cliché B022894 (detail)]]
  
 
== Etymologie ==
 
== Etymologie ==
xxx
+
* Altaar: < Latijn ''altare'', « altaar (Christelijk) »
 +
* Bel: < Middelnederlands. ''belle''= schel, bekken van een omroeper.
  
 
== Definitie ==
 
== Definitie ==
Line 11: Line 13:
 
*[[liturgisch voorwerp]]
 
*[[liturgisch voorwerp]]
 
**[[altaartoebehoren]]
 
**[[altaartoebehoren]]
***[[altaarbel]]
+
***altaarbel
 +
****[[altaarschel]]
  
 
== Oorsprong en ontwikkeling ==
 
== Oorsprong en ontwikkeling ==
xxx
+
Klokjes en bellen verschijnen in de kerkinventarissen ten minste vanaf de 10de eeuw.
 +
Abbé Duret geeft aan dat 11e-eeuwse klokken vrij zeldzaam zijn, en noemt er een in Luik in de collectie Luesemans: ''een handbel, van brons, 13 cm hoog en 20 cm breed. Het heeft een ring aan de bovenkant en de buitenwand is versierd met dieren in bas-reliëf'' (Duret, p. 129).
 +
Het luiden van de altaarbel of de [[altaarschel|aarschellen]] tijdens de Consecratie is als gebruik gedocumenteerd sinds de 13de eeuw. Vanaf de 15de eeuw luidt men ze eveneens tijdens het Sanctus.
 +
Het gebruik van de altaarbel is ouder dan dat van de [[altaarschel|altaarschellen]].
  
 
== Typologie ==
 
== Typologie ==
xxx
+
De bel bestaat uit een mantel met een klepel erin en een steel of handvat. De mantel kan versierd zijn of voorzien van inscripties.
  
 
== Normatieve teksten ==
 
== Normatieve teksten ==
 
+
De normatieve teksten maken geen onderscheid tussen altaarbellen en [[altaarschel|altaarschellen]]. Het gebruik van bellen staat niet in de eerste uitgave van de ''Missale Romanum'' van 1570, maar pas vanaf 1604.  
Synode XXX :
 
 
 
<center>"''Lorem ipsum dolor''" Bron: ''Concilia Germaniae'', vol. 3, p. 691.</center>
 
 
 
  
 
== Andere benamingen ==
 
== Andere benamingen ==
Line 35: Line 37:
 
|-
 
|-
 
!scope="row"| EN
 
!scope="row"| EN
|terme EN
+
|altar bell
 
|-
 
|-
 
!scope="row"| DE
 
!scope="row"| DE
|terme DE
+
|Altar Glocke
 
|-
 
|-
 
!scope="row"| IT
 
!scope="row"| IT
|terme IT
+
|campanello d'altare
 
|-
 
|-
 
!scope="row"| ES
 
!scope="row"| ES
|terme ES
+
|campanilla per altar, campanilla de iglesia
 
|-
 
|-
 
|}
 
|}
Line 52: Line 54:
 
|-
 
|-
 
!scope="row"| Latijn
 
!scope="row"| Latijn
|''termen in het Latijn''
+
|''campanula''
 
|-
 
|-
 
!scope="row"| Oud- en Middelnederlands
 
!scope="row"| Oud- en Middelnederlands
|''termen in O-MNL''
+
|''belle''
 
|}
 
|}
  
Line 66: Line 68:
 
[http://balat.kikirpa.be/results_bib.php?typesearch=advanced&filter=all&IDs=altaarbel&sort=year&sort=yeardesc&limit=24 De altaarbellen in de bibliotheek van het KIK]
 
[http://balat.kikirpa.be/results_bib.php?typesearch=advanced&filter=all&IDs=altaarbel&sort=year&sort=yeardesc&limit=24 De altaarbellen in de bibliotheek van het KIK]
  
== Attachement ==
+
== Topstukken ==
 
+
* [[Altaarbel van de Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele]]
[[Media:altaarbel.pdf|Altaarbel, thesaurus fiche]] : Laatste wijziging op 4-3-2020.
+
* [[Altaarbel met musicerende Orpheus van Peeter Van den Gheyn]]
  
 
== Bibliografische orientatie ==
 
== Bibliografische orientatie ==
xxx
+
* John H. Arnold & Caroline Goodson, « Resounding Community: The History and Meaning of Medieval Church Bells », ''Viator'', 43, 1, 2012, p. 99-130.
 +
* Joseph Braun, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/braun1932 ''Das christliche Altargerät in seinem Sein und in seiner Entwicklung''], Munich, 1932, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/braun1932/0595 p. 573-577].
 +
* L. Brinkhoff (red.), Liturgisch Woordenboek, vol. 1, Roermond 1958-1962, p. 116.
 +
* Satis N. Coleman, Bells: Their History, Legends, Making, and Uses, Chicago/ New York, 1928.
 +
* D. Duret (abbé), ''Mobilier, vases, objets et vêtements liturgiques. Étude historique'', Paris, Letouzey & Ané, 1932, p. 129.
 +
* ''Glossarium Artis'', Faszikel 2, ''Liturgische geräte, Kreuze une Reliquiare der Christlichen Kirchen - Objets liturgiques, croix et reliquaires des églises chrétiennes'', Dokumentationsstelle Tûbingen, Tübingen-Strasbourg, 1972, p. 16.
 +
* Matthew D. Herrera, « Sanctus Bells. Their History and Use in the Catholic Church », EWTN 11, 1, 2005, . 1-16. Retrieved 30.01.2018, from https://www.ewtn.com/library/Liturgy/sanctusbells.pdf, p. 3; Thurston 1907.
 +
* Edward McNamara, « Bells at the Consecration », Zenit, 2005. Retrieved 29.09.2018, from https://www.ewtn.com/library/Liturgy/zlitur94.HTM.
 +
* Joël Perrin & Sandra Vasco Rocca (dir.), ''Thesaurus des objets religieux. Meubles, objets, linges, vêtements et instruments de musique du culte catholique romain. Religions objects of the Catholico Faith. Corredo ecclesiastico di culto cattolico'', Paris, Caisse nationale des Monuments historiques, éditions du Patrimoine, 1999, p. 352.
 +
* Wendy Wauters, [https://www.academia.edu/41771810/The_Stirring_of_the_Religious_Soundscape_The_Auditory_Experience_in_the_Antwerp_Church_of_Our_Lady_c_1450_1566_and_an_Iconological_Analysis_of_the_Altar_Bell « The Stirring of the Religious Soundscape. The Auditory Experience in the Antwerp Church of Our Lady (c. 1450-1566) and an Iconological Analysis of the Altar Bell »], in ''Christian Discourses of the Holy and the Sacred from the 15th to the 17th Century'', eds. Teresa Hiergeist, Ismael del Olmo, Berlin, Peter Lang, 2020, p. 221-260.
 +
* Wendy Wauters, De beroering van de religieuze ruimte. De belevingswereld van kerkgangers in de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwekerk, ca. 1450-1566, ongepubliceerd proefschrift (KU Leuven - Kunstwetenschappen), 2021.

Latest revision as of 16:43, 1 December 2021

Jean Van den Ghein (toegeschreven aan), Twee altaarbellen, monogram V.G. met een arend, gegoten brons, in Mechelen vervaardigd. Gegraveerde inschrijving rondom: IHS-MARIA-ANA, © KIK, Brussel, cliché B159707
Altaarbel, Zoutleeuw, Kerk Sint-Leonardus, 17de eeuw, © IRPA, Brussel, cliché X008068
Onbekend, Gregoriusmis, eind van de 15de eeuw, olie op paneel, privé collectie, © KIK, Brussel, cliché B022894 (detail)

Etymologie

  • Altaar: < Latijn altare, « altaar (Christelijk) »
  • Bel: < Middelnederlands. belle= schel, bekken van een omroeper.

Definitie

Bel die door de misdienaar wordt geluid bij de belangrijkste momenten in de eredienst.

Hierarchie

Oorsprong en ontwikkeling

Klokjes en bellen verschijnen in de kerkinventarissen ten minste vanaf de 10de eeuw. Abbé Duret geeft aan dat 11e-eeuwse klokken vrij zeldzaam zijn, en noemt er een in Luik in de collectie Luesemans: een handbel, van brons, 13 cm hoog en 20 cm breed. Het heeft een ring aan de bovenkant en de buitenwand is versierd met dieren in bas-reliëf (Duret, p. 129). Het luiden van de altaarbel of de aarschellen tijdens de Consecratie is als gebruik gedocumenteerd sinds de 13de eeuw. Vanaf de 15de eeuw luidt men ze eveneens tijdens het Sanctus. Het gebruik van de altaarbel is ouder dan dat van de altaarschellen.

Typologie

De bel bestaat uit een mantel met een klepel erin en een steel of handvat. De mantel kan versierd zijn of voorzien van inscripties.

Normatieve teksten

De normatieve teksten maken geen onderscheid tussen altaarbellen en altaarschellen. Het gebruik van bellen staat niet in de eerste uitgave van de Missale Romanum van 1570, maar pas vanaf 1604.

Andere benamingen

Autres langues
FR clochette d'autel
EN altar bell
DE Altar Glocke
IT campanello d'altare
ES campanilla per altar, campanilla de iglesia
Oude talen
Latijn campanula
Oud- en Middelnederlands belle

BALaT

De altaarbellen (1400-1700) in BALaT

Afbeelding van altaarbellen (1400-1700) in BALaT

De altaarbellen in de bibliotheek van het KIK

Topstukken

Bibliografische orientatie

  • John H. Arnold & Caroline Goodson, « Resounding Community: The History and Meaning of Medieval Church Bells », Viator, 43, 1, 2012, p. 99-130.
  • Joseph Braun, Das christliche Altargerät in seinem Sein und in seiner Entwicklung, Munich, 1932, p. 573-577.
  • L. Brinkhoff (red.), Liturgisch Woordenboek, vol. 1, Roermond 1958-1962, p. 116.
  • Satis N. Coleman, Bells: Their History, Legends, Making, and Uses, Chicago/ New York, 1928.
  • D. Duret (abbé), Mobilier, vases, objets et vêtements liturgiques. Étude historique, Paris, Letouzey & Ané, 1932, p. 129.
  • Glossarium Artis, Faszikel 2, Liturgische geräte, Kreuze une Reliquiare der Christlichen Kirchen - Objets liturgiques, croix et reliquaires des églises chrétiennes, Dokumentationsstelle Tûbingen, Tübingen-Strasbourg, 1972, p. 16.
  • Matthew D. Herrera, « Sanctus Bells. Their History and Use in the Catholic Church », EWTN 11, 1, 2005, . 1-16. Retrieved 30.01.2018, from https://www.ewtn.com/library/Liturgy/sanctusbells.pdf, p. 3; Thurston 1907.
  • Edward McNamara, « Bells at the Consecration », Zenit, 2005. Retrieved 29.09.2018, from https://www.ewtn.com/library/Liturgy/zlitur94.HTM.
  • Joël Perrin & Sandra Vasco Rocca (dir.), Thesaurus des objets religieux. Meubles, objets, linges, vêtements et instruments de musique du culte catholique romain. Religions objects of the Catholico Faith. Corredo ecclesiastico di culto cattolico, Paris, Caisse nationale des Monuments historiques, éditions du Patrimoine, 1999, p. 352.
  • Wendy Wauters, « The Stirring of the Religious Soundscape. The Auditory Experience in the Antwerp Church of Our Lady (c. 1450-1566) and an Iconological Analysis of the Altar Bell », in Christian Discourses of the Holy and the Sacred from the 15th to the 17th Century, eds. Teresa Hiergeist, Ismael del Olmo, Berlin, Peter Lang, 2020, p. 221-260.
  • Wendy Wauters, De beroering van de religieuze ruimte. De belevingswereld van kerkgangers in de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwekerk, ca. 1450-1566, ongepubliceerd proefschrift (KU Leuven - Kunstwetenschappen), 2021.