Chrismatorium - Revision history

MCC at 18:26, 29 November 2021

2021-11-29T18:26:29Z

Emmjol at 13:21, 19 November 2021

2021-11-19T13:21:14Z

OKIK at 16:03, 4 November 2021

2021-11-04T16:03:16Z

OKIK: /* Typologie */

2021-11-04T16:01:26Z

‎Typologie

MCC at 21:38, 24 October 2021

2021-10-24T21:38:00Z

MCC at 21:35, 24 October 2021

2021-10-24T21:35:36Z

MCC at 08:04, 19 October 2021

2021-10-19T08:04:18Z

MCC at 09:46, 14 October 2021

2021-10-14T09:46:30Z

MCC at 18:59, 28 September 2021

2021-09-28T18:59:56Z

MCC at 13:18, 18 August 2021

2021-08-18T13:18:11Z

@@ Line 59: / Line 59: @@
 |-
 !scope="row"| Latijn
-|''termen in het Latijn''
+|''chrismale vasculum'', ''ampulla chrismatis'', ''christmatorium'', ''chrismarium''
 |}
 == BALaT ==
 [http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectname=chrismatorium&period_start=1400&period_end=1700&sort=unsorted De chrismatoria (1400-1700) in BALaT]
@@ Line 72: / Line 68: @@
 [http://balat.kikirpa.be/results_bib.php?typesearch=advanced&filter=all&IDs=chrismatorium&sort=year&sort=yeardesc&limit=24 De chrismatoria in de bibliotheek van het KIK]
 == Bibliografische orientatie ==

@@ Line 6: / Line 6: @@
 == Etymologie ==
-xxx
 == Definitie ==

@@ Line 21: / Line 21: @@
 Zoals vermeld, dateren de eerste bekende voorbeelden van de 13de eeuw. Ze zien eruit als kleine, cilindervormige pyxissen, zijn regelmatig versierd met champlevé email en hebben een kegelvormig deksel dat met een scharnier is vastgemaakt. In andere gevallen gaat het om een koffertje dat een ander recipiënt kan bevatten. Beide typologieën gaan lang mee, want gelijkaardige chrismatoria zijn in de eeuwen daarna te vinden. Ongeacht de datering dragen deze objecten bovenaan gewoonlijk een kruis of een kruistafereel.
-In de 15de en 16de eeuw krijgt het chrismatorium in de vorm van een pyxis regelmatig het uitzicht van een torentje, met een deksel in de vorm van een dak waarop de leien te onderscheiden zijn (zie object KIK [http://balat.kikirpa.be/object/20058911 20058911]). In bepaalde gevallen kon dit recipiënt op een voet worden geplaatst. Zoals vermeld konden de verschillende heilige oliën samen bewaard worden. De vloeistoffen werden dan gegoten in pyxissen, die afzonderlijk of aan elkaar bevestigd konden zijn. Meestal vindt men de recipiënten paarsgewijs terug en zijn ze onderling verbonden met een metalen koppeling (zie object KIK [http://balat.kikirpa.be/object/26816 26816]).
+In de 15de en 16de eeuw krijgt het chrismatorium in de vorm van een pyxis regelmatig het uitzicht van een torentje, met een deksel in de vorm van een dak waarop de leien te onderscheiden zijn (zie object KIK [http://balat.kikirpa.be/object/20058911 20058911]). In bepaalde gevallen kon dit recipiënt op een voet worden geplaatst. Zoals vermeld, konden de verschillende heilige oliën samen bewaard worden. De vloeistoffen werden dan gegoten in pyxissen, die afzonderlijk of aan elkaar bevestigd konden zijn. Meestal vindt men de recipiënten paarsgewijs terug en zijn ze onderling verbonden met een metalen koppeling (zie object KIK [http://balat.kikirpa.be/object/26816 26816]).
 In dezelfde periode konden de flesjes met de oliën worden ondergebracht in een kistje, dat eveneens het uitzicht van een gebouwtje had. De vorm van het deksel doet denken aan een zadeldak, waarvan de nokken versierd zijn met fleurons (zie object KIK [http://balat.kikirpa.be/object/10011240 10011240]).
 Chrismatoria van de 15de en 16de eeuw hebben, los van hun typologie, een onderscheidend kenmerk. De recipiënten zijn immers vaak voorzien van pootjes in de vorm van een leeuw, een kenmerk dat tot het einde van de 16de eeuw terug te vinden is.

@@ Line 19: / Line 19: @@
 == Typologie ==
-Zoals vermeld dateren de eerste bekende voorbeelden van de 13de eeuw. Ze zien eruit als kleine, cilindervormige pyxissen, zijn regelmatig versierd met champlevé email en hebben een kegelvormig deksel dat met een scharnier is vastgemaakt. In andere gevallen gaat het om een koffertje dat een ander recipiënt kan bevatten. Beide typologieën gaan lang mee, want gelijkaardige chrismatoria zijn in de eeuwen daarna te vinden. Ongeacht de datering dragen deze objecten bovenaan gewoonlijk een kruis of een kruistafereel.
+Zoals vermeld, dateren de eerste bekende voorbeelden van de 13de eeuw. Ze zien eruit als kleine, cilindervormige pyxissen, zijn regelmatig versierd met champlevé email en hebben een kegelvormig deksel dat met een scharnier is vastgemaakt. In andere gevallen gaat het om een koffertje dat een ander recipiënt kan bevatten. Beide typologieën gaan lang mee, want gelijkaardige chrismatoria zijn in de eeuwen daarna te vinden. Ongeacht de datering dragen deze objecten bovenaan gewoonlijk een kruis of een kruistafereel.
 In de 15de en 16de eeuw krijgt het chrismatorium in de vorm van een pyxis regelmatig het uitzicht van een torentje, met een deksel in de vorm van een dak waarop de leien te onderscheiden zijn (zie object KIK [http://balat.kikirpa.be/object/20058911 20058911]). In bepaalde gevallen kon dit recipiënt op een voet worden geplaatst. Zoals vermeld konden de verschillende heilige oliën samen bewaard worden. De vloeistoffen werden dan gegoten in pyxissen, die afzonderlijk of aan elkaar bevestigd konden zijn. Meestal vindt men de recipiënten paarsgewijs terug en zijn ze onderling verbonden met een metalen koppeling (zie object KIK [http://balat.kikirpa.be/object/26816 26816]).
@@ Line 27: / Line 27: @@
 In de 17de eeuw zijn de kistjes puurder van vorm, er is minder werk gemaakt van reliëf en de verwijzing naar architecturale vormen neemt af.
 De pyxis blijft de meest verspreide vorm, doorgaans uiterst beperkt versierd. Enkele exemplaren zijn desondanks gegraveerd met decoratieve vormen of met de figuur van een heilige ten voeten uit (zie objecten KIK [http://balat.kikirpa.be/object/10000794 10000794] en [http://balat.kikirpa.be/object/124241 124241].
 Tegelijk vindt men chrismatoria in de vorm van een ciborie, een typologie die al eerder bestond maar waarvan heel wat minder voorbeelden bestaan (zie KIK-object [http://balat.kikirpa.be/object/44002 44002]).
 == Normatieve teksten ==

@@ Line 42: / Line 42: @@
 |-
 !scope="row"| EN
-|chrismatory
+|chrismatory, chrismarium
 |-
 !scope="row"| DE
@@ Line 48: / Line 48: @@
 |-
 !scope="row"| IT
-|crismatorio
+|chrismatorio
 |-
 !scope="row"| ES
-|crismatorio
+|crismera
 |-
 |}

@@ Line 2: / Line 2: @@
 [[File:X017254.jpg|300px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/155300/img/X017254|right|''Chrismatorium'', zilver, 1657-1658, Brugge, Kerk Sint-Jacob, &copy; KIK, Brussels, cliché X017254]]
 [[File:X007183.jpg|300px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/10089708/img/X007183|right|''Chrismatorium'', zilver, 17de eeuw, Bouvignes, Eglise Saint-Lambert, &copy; KIK, Brussels, cliché X007183]]
 [[File:X040200.JPG|300px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/159196/img/X040200|right|Chrismatorium in ''Doopsel van Louis XIII'', olieverf op doek, 1ste helft van de 17de eeuw, Gent, Kerk Sint-Niklaas, &copy; KIK, Brussels, cliché X040200]]
@@ Line 77: / Line 78: @@
 == Bibliografische orientatie ==
-* ''Sacraal metaal. Liturgische gebruiksvoorwerpen : betekenis, funktie, evolutie, vorm'', tentoonstellingscatalogus, Sint-Truiden, Museum voor religieuze kunst, 2 vol., 1984, p. 14.
+* « La bénédiction des Saintes Huiles le jeudi saint », in : ''Revue bénédictine'', https://doi.org/10.1484/J.RB.4.03555

@@ Line 8: / Line 8: @@
 == Definitie ==
-xxx
+Recipiënt waarin men het heilig chrisma bewaart, een mengsel van natuurlijke plantaardige olie en geurstoffen dat wordt gebruikt bij drie sacramenten – doopsel, vormsel en wijding – en bij het wijden van een kerk of haar altaar. Het heilig chrisma is een van de drie heilige oliën van de liturgie; de andere zijn de catechumenenolie en de ziekenolie (zie [chrismale (f)|chrismale]).
-== Hierarchie ==
+== Oorsprong en ontwikkeling ==
-== Oorsprong en ontwikkeling ==
+Doorgaans bestaat een chrismatorium uit meerdere elementen, waaronder de houder, één of meer ampullen en een metalen staafje voor het uitvoeren van de zalving (zie KIK-object [http://balat.kikirpa.be/object/26019 26019]]).
-xxx
 == Typologie ==
-xxx
+Zoals vermeld dateren de eerste bekende voorbeelden van de 13de eeuw. Ze zien eruit als kleine, cilindervormige pyxissen, zijn regelmatig versierd met champlevé email en hebben een kegelvormig deksel dat met een scharnier is vastgemaakt. In andere gevallen gaat het om een koffertje dat een ander recipiënt kan bevatten. Beide typologieën gaan lang mee, want gelijkaardige chrismatoria zijn in de eeuwen daarna te vinden. Ongeacht de datering dragen deze objecten bovenaan gewoonlijk een kruis of een kruistafereel.
-== Normatieve teksten ==
+In de 15de en 16de eeuw krijgt het chrismatorium in de vorm van een pyxis regelmatig het uitzicht van een torentje, met een deksel in de vorm van een dak waarop de leien te onderscheiden zijn (zie object KIK [http://balat.kikirpa.be/object/20058911 20058911]). In bepaalde gevallen kon dit recipiënt op een voet worden geplaatst. Zoals vermeld konden de verschillende heilige oliën samen bewaard worden. De vloeistoffen werden dan gegoten in pyxissen, die afzonderlijk of aan elkaar bevestigd konden zijn. Meestal vindt men de recipiënten paarsgewijs terug en zijn ze onderling verbonden met een metalen koppeling (zie object KIK [http://balat.kikirpa.be/object/26816 26816]).
-Synode XXX :
+In de 17de eeuw zijn de kistjes puurder van vorm, er is minder werk gemaakt van reliëf en de verwijzing naar architecturale vormen neemt af.
 == Andere benamingen ==

← Older revision		Revision as of 18:59, 28 September 2021
Line 70:		Line 70:

	== Bibliografische orientatie ==		== Bibliografische orientatie ==
−	* ''Sacraal metaal. Liturgische gebruiksvoorwerpen : betekenis, funktie, evolutie, vorm'', ~~cat. tent.~~ Sint-Truiden, Museum voor religieuze kunst, 2 vol., 1984, p. 14.	+	* ''Sacraal metaal. Liturgische gebruiksvoorwerpen : betekenis, funktie, evolutie, vorm'', tentoonstellingscatalogus, Sint-Truiden, Museum voor religieuze kunst, 2 vol., 1984, p. 14.

← Older revision		Revision as of 13:18, 18 August 2021
Line 70:		Line 70:

	== Bibliografische orientatie ==		== Bibliografische orientatie ==
−	~~xxx~~	+	* ''Sacraal metaal. Liturgische gebruiksvoorwerpen : betekenis, funktie, evolutie, vorm'', cat. tent. Sint-Truiden, Museum voor religieuze kunst, 2 vol., 1984, p. 14.