Altaargordijn - Revision history

MCC at 17:56, 12 December 2021

2021-12-12T17:56:44Z

MCC at 17:54, 12 December 2021

2021-12-12T17:54:20Z

MCC at 14:41, 1 December 2021

2021-12-01T14:41:37Z

MCC at 18:03, 29 November 2021

2021-11-29T18:03:34Z

MCC at 16:14, 29 November 2021

2021-11-29T16:14:45Z

MCC at 15:57, 29 November 2021

2021-11-29T15:57:57Z

OKIK: /* Typologie */

2021-11-04T12:39:36Z

‎Typologie

OKIK: /* Oorsprong en ontwikkeling */

2021-11-04T11:10:27Z

‎Oorsprong en ontwikkeling

MCC at 19:31, 24 October 2021

2021-10-24T19:31:11Z

MCC at 15:59, 18 October 2021

2021-10-18T15:59:05Z

@@ Line 15: / Line 15: @@
 *[[liturgisch voorwerp]]
 **[[altaartoebehoren]]
-***'''altaargordijn'''
+***[[altaargordijn]]
-****[[gordjinroede (altaar)]]
+****[[gordijnroede (altaar)]]
 == Oorsprong en ontwikkeling ==
@@ Line 25: / Line 25: @@
 == Typologie ==
 Altaargordijnen worden zowel bij het hoofdaltaar als bij zijaltaren gebruikt (in tegenstelling tot ''tetravela'' die enkel bij het hoofdaltaar dienst deden) en worden aan weerszijden ervan opgehangen. Als het altaar aan één zijde tegen een muur staat, dan wordt enkel aan de andere zijde een altaargordijn gehangen. Soms wordt nog een derde gordijn aangebracht achter het altaar. De Engelsen noemen dit ''dossal''. In het [http://ducange.enc.sorbonne.fr/DORSALE ''Glossarium mediae et infimae Latinitatis''] van Charles du Fresne du Cange (1610-1688) verwijzen namen als ''Dorsale, Dossale, Dossellus, Doxale, Dorsile''… naar talrijke voorwerpen in textiel voornamelijk om achter het altaar te hangen. De gordijnen worden opgehangen aan stangen die zijn bevestigd tussen palen in hout, metaal of steen (vooral bij het hoofdaltaar), of aan armen (bij nevenaltaren soms inklapbaar). Deze armen zijn soms rechtstreeks aan het altaarretabel bevestigd.
@@ Line 40: / Line 39: @@
 *[https://books.google.be/books?id=XNU-AAAAcAAJ&hl=fr&pg=PA290#v=onepage&q=cortin&f=false Synode van Arras, 1570] : ''Sacerdotes sacerdotalibus integris et mundis induti ornamentis, ad missae sacrificium peragendum, mundi quoque et confessi accedant : altare tectum sit, ut minimum, duabus pallis, cortinae utriumque dependeant, ne sacrificantis visus detrahi possit.''
 * [https://books.google.be/books?id=dds-AAAAcAAJ&lpg=PA44&ots=67hjAxrgqw&dq=synode%20saint-omer%201640&hl=fr&pg=PA92#v=onepage&q&f=false Synode van Saint-Omer, 1640: er wordt gevraagd om altaargordijnen te inspecteren bij kerkvisitaties: ''Visantur altaria, an omnia sint consecrata, a pulvere et sordibus libera, tribus mundis mappis cooperta, instructa et ornata honestis picturis et imaginibus, non mutilis, non ruptis, non scandalosis, non apocryphas historias referentibus, aut nudas personas indecore repraesentatibus (atque etiam consideretur in aliis imaginibus per totum templum dispositis), corticis, idem antipendis, candelabris binis, caeterisque ornamentis atque imagine Crucifixi in medio.''
 == Andere benamingen ==
 {| class="wikitable"
 !colspan="2"|Autres langues

@@ Line 15: / Line 15: @@
 *[[liturgisch voorwerp]]
 **[[altaartoebehoren]]
-***[[altaargordijn]]
+***'''altaargordijn'''
 == Oorsprong en ontwikkeling ==

@@ Line 5: / Line 5: @@
 == Etymologie ==
-* Altaar: < Latijn ''altare'', "altaar (Christelijk) "
+* Altaar: < Latijn ''altare'', « altaar (Christelijk) »
-* Gordijn: < Middelnederlands ''cortine'', < Oudfrans ''cortine'', < Latijn ''cortina'' [voorhangsel, gordijn, sluier].
+* Gordijn: < Middelnederlands ''cortine'', < Oudfrans ''cortine'', < Latijn ''cortina'' « voorhangsel », « gordijn », « sluier ».
-==Definitie==
+== Definitie ==
 Gordijnen die de ruimte rond het altaar afbakenen. Ze worden opgehangen aan een altaarciborium of aan een specifieke [[gordijnroede (altaar)|gordijnhouder]]. Gewoonlijk worden de gordijnen aan beide zijden van het altaar aangebracht en soms ook erachter.

@@ Line 5: / Line 5: @@
 == Etymologie ==
+* Altaar: < Latijn ''altare'', "altaar (Christelijk) "
-‘Gordijn’ < Middelnederlands ''cortine'', < Oudfrans ''cortine'', < Latijn ''cortina'' [voorhangsel, gordijn, sluier].
+* Gordijn: < Middelnederlands ''cortine'', < Oudfrans ''cortine'', < Latijn ''cortina'' [voorhangsel, gordijn, sluier].
 ==Definitie==

@@ Line 61: / Line 61: @@
 |cortina del altar
 |-
 |}
 == BALaT ==
 [http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectname=altaargordijn&sort=unsorted De altaargordijnen (XIXde eeuw) in BALaT]

@@ Line 61: / Line 61: @@
 |cortina del altar
 |-
 |}
@@ Line 80: / Line 70: @@
 [http://balat.kikirpa.be/results_bib.php?typesearch=advanced&filter=all&IDs=altaargordijn&sort=year&sort=yeardesc&limit=24 De altaargordijnen in de bibliotheek van het KIK]
 == Bibliografische orientatie ==

@@ Line 27: / Line 27: @@
 Altaargordijnen worden zowel bij het hoofdaltaar als bij zijaltaren gebruikt (in tegenstelling tot ''tetravela'' die enkel bij het hoofdaltaar dienst deden) en worden aan weerszijden ervan opgehangen. Als het altaar aan één zijde tegen een muur staat, dan wordt enkel aan de andere zijde een altaargordijn gehangen. Soms wordt nog een derde gordijn aangebracht achter het altaar. De Engelsen noemen dit ''dossal''. In het [http://ducange.enc.sorbonne.fr/DORSALE ''Glossarium mediae et infimae Latinitatis''] van Charles du Fresne du Cange (1610-1688) verwijzen namen als ''Dorsale, Dossale, Dossellus, Doxale, Dorsile''… naar talrijke voorwerpen in textiel voornamelijk om achter het altaar te hangen. De gordijnen worden opgehangen aan stangen die zijn bevestigd tussen palen in hout, metaal of steen (vooral bij het hoofdaltaar), of aan armen (bij nevenaltaren soms inklapbaar). Deze armen zijn soms rechtstreeks aan het altaarretabel bevestigd.
-Altaargordijnen zijn gewoonlijk vrij eenvoudig, maar ze kunnen in allerlei schitterende kleuren zijn uitgevoerd of zijn uitgewerkt met rijke motieven, met figuren of geweven of geborduurde voorstellingen.
+Altaargordijnen zijn gewoonlijk vrij eenvoudig, maar ze kunnen in allerlei schitterende kleuren zijn uitgevoerd of zijn uitgewerkt met rijke motieven, figuren of geweven (of geborduurde) voorstellingen.
 == Kerkelijke voorschriften ==

@@ Line 21: / Line 21: @@
 Het altaargordijn kent een oude geschiedenis. Het werd voor het eerst gebruikt in Rome. De vroegste vermeldingen van het gebruik ervan in het Westen gaan terug tot de 8ste eeuw. Oorspronkelijk bestond het uit vier gordijnen, de ''tetravela'' (τετρα, vier, en velum, sluier), die tussen de zuilen van het altaarciborium opgehangen worden.
-Het gebruik van ''tetravela'' in Rome werd aangetoond tot de 13de eeuw. Vanaf dan maakt dit type plaats voor twee gordijnen die aan weerszijden van het altaar worden opgehangen: de altaargordijnen. Tot de 13de eeuw bestaan er voor hun toepassing geen voorschriften. In de 14de, 15de en 16de eeuw verspreidt het gebruik van deze altaargordijnen zich over Noord-Europa, zo blijkt uit de talrijke voorstellingen ervan uit die tijd. Vanaf de tweede helft van de 16de eeuw raken ze geleidelijk in onbruik, mogelijk met de opkomst van de monumentale altaren. In bepaalde regio’s blijken ze echter verder te zijn gebruikt tot aan de 18de eeuw (zie infra: Synode van Saint-Omer, en hiernaast: gravure van Ignaz Sebastian Klauber).
+Het gebruik van ''tetravela'' in Rome werd aangetoond tot de 13de eeuw. Vanaf dan maakt dit type plaats voor twee gordijnen die enkel aan weerszijden van het altaar worden opgehangen: de altaargordijnen. Tot de 13de eeuw bestaan er voor hun toepassing geen voorschriften. In de 14de, 15de en 16de eeuw verspreidt het gebruik van deze altaargordijnen zich over Noord-Europa, zo blijkt uit de talrijke voorstellingen ervan uit die tijd. Vanaf de tweede helft van de 16de eeuw raken ze geleidelijk in onbruik, mogelijk met de opkomst van de monumentale altaren. In bepaalde regio’s blijken ze echter verder te zijn gebruikt tot aan de 18de eeuw (zie infra: Synode van Saint-Omer, en hiernaast: gravure van Ignaz Sebastian Klauber).
 == Typologie ==

@@ Line 51: / Line 51: @@
 |-
 !scope="row"| EN
-|terme EN
+|riddel, altar curtains
 |-
 !scope="row"| DE
-|terme DE
+|Altarvelen
 |-
 !scope="row"| IT
-|terme IT
+|cortina d’altare
 |-
 !scope="row"| ES

@@ Line 34: / Line 34: @@
 Het gebruik van het altaargordijn is aan geen enkele verplichting onderworpen, maar wordt door verschillende synoden aangeraden (Keulen 1280, Münster 1279, Luik 1287, Cambrai ca. 1300).
-Synode van Keulen, 1280: ''Cortinae in lateribus altaris utriusque appendatur nec in aliquo tempore sacrificii retro trahantur'' (Braun, 1924, p. 199).
+* Synode van Keulen, 1280: ''Cortinae in lateribus altaris utriusque appendatur nec in aliquo tempore sacrificii retro trahantur'' (Braun, 1924, p. 199).
-Synode van Luik, 1287: ''Cortinae a lateribus altaris utrimque appendatur, nec ab aliquo tempore Sacrificii retrahantur'' (''Concilia Germaniae'', vol. 3, p. 691).
+* Synode van Luik, 1287: ''Cortinae a lateribus altaris utrimque appendatur, nec ab aliquo tempore Sacrificii retrahantur'' (''Concilia Germaniae'', vol. 3, p. 691).
-Synode van Saint-Omer, 1640: er wordt gevraagd om altaargordijnen te inspecteren bij kerkvisitaties.
+*[https://books.google.be/books?id=XNU-AAAAcAAJ&hl=fr&pg=PA290#v=onepage&q=cortin&f=false Synode van Arras, 1570] : ''Sacerdotes sacerdotalibus integris et mundis induti ornamentis, ad missae sacrificium peragendum, mundi quoque et confessi accedant : altare tectum sit, ut minimum, duabus pallis, cortinae utriumque dependeant, ne sacrificantis visus detrahi possit.''
@@ Line 86: / Line 87: @@
 == Bibliografische orientatie ==
 * Joseph Braun, ''Der christliche Altar in seiner geschichtlichen Entwicklung'', t. II, ''Die Ausstattung des Altars, Antependien, Velen, Leuchterbank, Stufen, Ciborium und Baldachin, Retabel, Reliquien- und Sakramentsaltar, Altarschranken'', München, 1924, p. 134-147
 * Jean-Louis Charlet, ''La correspondance philologique de Niccolò Perotti, Edition critique, traduction et commentaires'', 2018.
 * J. Malet, « Essai sur les autels », ''Revue de l'art Chrétien'', 23ste jaar, 2de reeks t. 11 (38de van de collectie), 1879, p. 53 en 61-62.
+* Joël Perrin & Sandra Vasco Rocca (dir.), ''Thesaurus des objets religieux. Meubles, objets, linges, vêtements et instruments de musique du culte catholique romain. Religions objects of the Catholico Faith. Corredo ecclesiastico di culto cattolico'', Paris, Caisse nationale des Monuments historiques, éditions du Patrimoine, 1999, p. 270.
 * Jean-Baptiste Thiers, ''Dissertations ecclésiastiques sur les principaux autels des églises, les jubés des églises, la clôture du choeur des églises'',  Parijs, 1688 (chapitre 19).
@@ Line 99: / Line 97: @@
 [[Category:Altaarvoorwerpen]]