[[File:z011684.jpg|300px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/144774/img/Z011684|right|''Gregoriusmis'' in Utrechts missaal, 1426-1450, Brugge, Kathedraal Sint-Salvator, © KIK, Brussel, cliché Z011684]]
[[File:x003035.jpg|300px|thumb|right|link=http://balat.kikirpa.be/obj/146613/img/X003035|Meester van het Bartholomeusretabel, ''Gregoriusmis'', ca. 1535 (detail) © KIK, Brussel, cliché X003035]]
[[File:x027105.jpg|300px|thumb|right|link=http://balat.kikirpa.be/obj/40004892/img/X027105|Glasraam van Lichtfield afkomstig van de voormalige abdij Herkenrode. Detail met Jan van Hornes, 1532-1539 © KIK, Brussel, cliché X027105]]
[[File:m165554.jpg|300px|thumb|right|link=http://balat.kikirpa.be/obj/10121574/img/M165554|Ignaz Sebastian KLAUBER, ''Aanbidding van de H. Eucharistie'', 2de helft van de 18de eeuw © KIK, Brussel, cliché M165554]]

== Etymologie ==

‘Gordijn’ < Middelnederlands ''cortine'', < Oudfrans ''cortine'', < Latijn ''cortina'' [voorhangsel, gordijn, sluier].

==Definitie==

Gordijnen die de ruimte rond het altaar afbakenen. Ze worden opgehangen aan een altaarciborium of aan een specifieke [[gordijnroede (altaar)|gordijnhouder]]. Gewoonlijk worden de gordijnen aan beide zijden van het altaar aangebracht en soms ook erachter.

== Hierarchie==
*[[liturgisch voorwerp]]
**[[altaartoebehoren]]
***[[altaargordijn]]

== Oorsprong en ontwikkeling ==

Het altaargordijn kent een oude geschiedenis. Het werd voor het eerst gebruikt in Rome. De vroegste vermeldingen van het gebruik ervan in het Westen gaan terug tot de 8ste eeuw. Oorspronkelijk bestond het uit vier gordijnen, de ''tetravela'' (τετρα, vier, en velum, sluier), die tussen de zuilen van het altaarciborium opgehangen worden.

Het gebruik van ''tetravela'' in Rome werd aangetoond tot de 13de eeuw. Vanaf dan maakt dit type plaats voor twee gordijnen die enkel aan weerszijden van het altaar worden opgehangen: de altaargordijnen. Tot de 13de eeuw bestaan er voor hun toepassing geen voorschriften. In de 14de, 15de en 16de eeuw verspreidt het gebruik van deze altaargordijnen zich over Noord-Europa, zo blijkt uit de talrijke voorstellingen ervan uit die tijd. Vanaf de tweede helft van de 16de eeuw raken ze geleidelijk in onbruik, mogelijk met de opkomst van de monumentale altaren. In bepaalde regio’s blijken ze echter verder te zijn gebruikt tot aan de 18de eeuw (zie infra: Synode van Saint-Omer, en hiernaast: gravure van Ignaz Sebastian Klauber).

== Typologie ==

Altaargordijnen worden zowel bij het hoofdaltaar als bij zijaltaren gebruikt (in tegenstelling tot ''tetravela'' die enkel bij het hoofdaltaar dienst deden) en worden aan weerszijden ervan opgehangen. Als het altaar aan één zijde tegen een muur staat, dan wordt enkel aan de andere zijde een altaargordijn gehangen. Soms wordt nog een derde gordijn aangebracht achter het altaar. De Engelsen noemen dit ''dossal''. In het [http://ducange.enc.sorbonne.fr/DORSALE ''Glossarium mediae et infimae Latinitatis''] van Charles du Fresne du Cange (1610-1688) verwijzen namen als ''Dorsale, Dossale, Dossellus, Doxale, Dorsile''… naar talrijke voorwerpen in textiel voornamelijk om achter het altaar te hangen. De gordijnen worden opgehangen aan stangen die zijn bevestigd tussen palen in hout, metaal of steen (vooral bij het hoofdaltaar), of aan armen (bij nevenaltaren soms inklapbaar). Deze armen zijn soms rechtstreeks aan het altaarretabel bevestigd.

Altaargordijnen zijn gewoonlijk vrij eenvoudig, maar ze kunnen in allerlei schitterende kleuren zijn uitgevoerd of zijn uitgewerkt met rijke motieven, figuren of geweven (of geborduurde) voorstellingen.

== Kerkelijke voorschriften ==

Het gebruik van het altaargordijn is aan geen enkele verplichting onderworpen, maar wordt door verschillende synoden aangeraden (Keulen 1280, Münster 1279, Luik 1287, Cambrai ca. 1300).

* Synode van Keulen, 1280: ''Cortinae in lateribus altaris utriusque appendatur nec in aliquo tempore sacrificii retro trahantur'' (Braun, 1924, p. 199).

* Synode van Luik, 1287: ''Cortinae a lateribus altaris utrimque appendatur, nec ab aliquo tempore Sacrificii retrahantur'' (''Concilia Germaniae'', vol. 3, p. 691).

*[https://books.google.be/books?id=XNU-AAAAcAAJ&hl=fr&pg=PA290#v=onepage&q=cortin&f=false Synode van Arras, 1570] : ''Sacerdotes sacerdotalibus integris et mundis induti ornamentis, ad missae sacrificium peragendum, mundi quoque et confessi accedant : altare tectum sit, ut minimum, duabus pallis, cortinae utriumque dependeant, ne sacrificantis visus detrahi possit.''
* [https://books.google.be/books?id=dds-AAAAcAAJ&lpg=PA44&ots=67hjAxrgqw&dq=synode%20saint-omer%201640&hl=fr&pg=PA92#v=onepage&q&f=false Synode van Saint-Omer, 1640: er wordt gevraagd om altaargordijnen te inspecteren bij kerkvisitaties: ''Visantur altaria, an omnia sint consecrata, a pulvere et sordibus libera, tribus mundis mappis cooperta, instructa et ornata honestis picturis et imaginibus, non mutilis, non ruptis, non scandalosis, non apocryphas historias referentibus, aut nudas personas indecore repraesentatibus (atque etiam consideretur in aliis imaginibus per totum templum dispositis), corticis, idem antipendis, candelabris binis, caeterisque ornamentis atque imagine Crucifixi in medio.''

== Andere benamingen ==

{| class="wikitable"
!colspan="2"|Autres langues
|-
!scope="row"| FR
|[[courtine d'autel]]
|-
!scope="row"| EN
|riddel, altar curtains
|-
!scope="row"| DE
|Altarvelen
|-
!scope="row"| IT
|cortina d’altare
|-
!scope="row"| ES
|cortina del altar
|-
|}

{| class="wikitable"
!colspan="2"|Oude talen
|-
!scope="row"| Latijn
|''termen in het Latijn''
|-
!scope="row"| Oud- en Middelnederlands
|''termen in O-MNL''
|}

== BALaT ==

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectname=altaargordijn&sort=unsorted De altaargordijnen (XIXde eeuw) in BALaT]

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&subject=altaargordijn&period_start=1400&period_end=1700&sort=unsorted Afbeelding van altaargordijnen (1400-1700) in BALaT]

[http://balat.kikirpa.be/results_bib.php?typesearch=advanced&filter=all&IDs=altaargordijn&sort=year&sort=yeardesc&limit=24 De altaargordijnen in de bibliotheek van het KIK]

== Attachement ==

[[Media:altaargordijn.pdf|Altaargordijn, thesaurus fiche]] : Laatste wijziging op 4-3-2020.

== Bibliografische orientatie ==
* Joseph Braun, ''Der christliche Altar in seiner geschichtlichen Entwicklung'', t. II, ''Die Ausstattung des Altars, Antependien, Velen, Leuchterbank, Stufen, Ciborium und Baldachin, Retabel, Reliquien- und Sakramentsaltar, Altarschranken'', München, 1924, p. 134-147
* Jean-Louis Charlet, ''La correspondance philologique de Niccolò Perotti, Edition critique, traduction et commentaires'', 2018.
* J. Malet, « Essai sur les autels », ''Revue de l'art Chrétien'', 23ste jaar, 2de reeks t. 11 (38de van de collectie), 1879, p. 53 en 61-62.
* Joël Perrin & Sandra Vasco Rocca (dir.), ''Thesaurus des objets religieux. Meubles, objets, linges, vêtements et instruments de musique du culte catholique romain. Religions objects of the Catholico Faith. Corredo ecclesiastico di culto cattolico'', Paris, Caisse nationale des Monuments historiques, éditions du Patrimoine, 1999, p. 270.
* Jean-Baptiste Thiers, ''Dissertations ecclésiastiques sur les principaux autels des églises, les jubés des églises, la clôture du choeur des églises'', Parijs, 1688 (chapitre 19).

* 'Gordijn' op [http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/gordijn Etymologiebank (gebaseerd op etymologische standaardwerken)] (geraadpleegd 27/05/2020).

[[Category:Altaarvoorwerpen]]

Altaargordijn

2021-11-04T11:10:27Z

OKIK: /* Oorsprong en ontwikkeling */

[[File:z011684.jpg|300px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/144774/img/Z011684|right|''Gregoriusmis'' in Utrechts missaal, 1426-1450, Brugge, Kathedraal Sint-Salvator, © KIK, Brussel, cliché Z011684]]
[[File:x003035.jpg|300px|thumb|right|link=http://balat.kikirpa.be/obj/146613/img/X003035|Meester van het Bartholomeusretabel, ''Gregoriusmis'', ca. 1535 (detail) © KIK, Brussel, cliché X003035]]
[[File:x027105.jpg|300px|thumb|right|link=http://balat.kikirpa.be/obj/40004892/img/X027105|Glasraam van Lichtfield afkomstig van de voormalige abdij Herkenrode. Detail met Jan van Hornes, 1532-1539 © KIK, Brussel, cliché X027105]]
[[File:m165554.jpg|300px|thumb|right|link=http://balat.kikirpa.be/obj/10121574/img/M165554|Ignaz Sebastian KLAUBER, ''Aanbidding van de H. Eucharistie'', 2de helft van de 18de eeuw © KIK, Brussel, cliché M165554]]

== Etymologie ==

‘Gordijn’ < Middelnederlands ''cortine'', < Oudfrans ''cortine'', < Latijn ''cortina'' [voorhangsel, gordijn, sluier].

==Definitie==

Gordijnen die de ruimte rond het altaar afbakenen. Ze worden opgehangen aan een altaarciborium of aan een specifieke [[gordijnroede (altaar)|gordijnhouder]]. Gewoonlijk worden de gordijnen aan beide zijden van het altaar aangebracht en soms ook erachter.

== Hierarchie==
*[[liturgisch voorwerp]]
**[[altaartoebehoren]]
***[[altaargordijn]]

== Oorsprong en ontwikkeling ==

Het altaargordijn kent een oude geschiedenis. Het werd voor het eerst gebruikt in Rome. De vroegste vermeldingen van het gebruik ervan in het Westen gaan terug tot de 8ste eeuw. Oorspronkelijk bestond het uit vier gordijnen, de ''tetravela'' (τετρα, vier, en velum, sluier), die tussen de zuilen van het altaarciborium opgehangen worden.

Het gebruik van ''tetravela'' in Rome werd aangetoond tot de 13de eeuw. Vanaf dan maakt dit type plaats voor twee gordijnen die enkel aan weerszijden van het altaar worden opgehangen: de altaargordijnen. Tot de 13de eeuw bestaan er voor hun toepassing geen voorschriften. In de 14de, 15de en 16de eeuw verspreidt het gebruik van deze altaargordijnen zich over Noord-Europa, zo blijkt uit de talrijke voorstellingen ervan uit die tijd. Vanaf de tweede helft van de 16de eeuw raken ze geleidelijk in onbruik, mogelijk met de opkomst van de monumentale altaren. In bepaalde regio’s blijken ze echter verder te zijn gebruikt tot aan de 18de eeuw (zie infra: Synode van Saint-Omer, en hiernaast: gravure van Ignaz Sebastian Klauber).

== Typologie ==

Altaargordijnen worden zowel bij het hoofdaltaar als bij zijaltaren gebruikt (in tegenstelling tot ''tetravela'' die enkel bij het hoofdaltaar dienst deden) en worden aan weerszijden ervan opgehangen. Als het altaar aan één zijde tegen een muur staat, dan wordt enkel aan de andere zijde een altaargordijn gehangen. Soms wordt nog een derde gordijn aangebracht achter het altaar. De Engelsen noemen dit ''dossal''. In het [http://ducange.enc.sorbonne.fr/DORSALE ''Glossarium mediae et infimae Latinitatis''] van Charles du Fresne du Cange (1610-1688) verwijzen namen als ''Dorsale, Dossale, Dossellus, Doxale, Dorsile''… naar talrijke voorwerpen in textiel voornamelijk om achter het altaar te hangen. De gordijnen worden opgehangen aan stangen die zijn bevestigd tussen palen in hout, metaal of steen (vooral bij het hoofdaltaar), of aan armen (bij nevenaltaren soms inklapbaar). Deze armen zijn soms rechtstreeks aan het altaarretabel bevestigd.

Altaargordijnen zijn gewoonlijk vrij eenvoudig, maar ze kunnen in allerlei schitterende kleuren zijn uitgevoerd of zijn uitgewerkt met rijke motieven, met figuren of geweven of geborduurde voorstellingen.

== Kerkelijke voorschriften ==

Het gebruik van het altaargordijn is aan geen enkele verplichting onderworpen, maar wordt door verschillende synoden aangeraden (Keulen 1280, Münster 1279, Luik 1287, Cambrai ca. 1300).

* Synode van Keulen, 1280: ''Cortinae in lateribus altaris utriusque appendatur nec in aliquo tempore sacrificii retro trahantur'' (Braun, 1924, p. 199).

* Synode van Luik, 1287: ''Cortinae a lateribus altaris utrimque appendatur, nec ab aliquo tempore Sacrificii retrahantur'' (''Concilia Germaniae'', vol. 3, p. 691).

*[https://books.google.be/books?id=XNU-AAAAcAAJ&hl=fr&pg=PA290#v=onepage&q=cortin&f=false Synode van Arras, 1570] : ''Sacerdotes sacerdotalibus integris et mundis induti ornamentis, ad missae sacrificium peragendum, mundi quoque et confessi accedant : altare tectum sit, ut minimum, duabus pallis, cortinae utriumque dependeant, ne sacrificantis visus detrahi possit.''
* [https://books.google.be/books?id=dds-AAAAcAAJ&lpg=PA44&ots=67hjAxrgqw&dq=synode%20saint-omer%201640&hl=fr&pg=PA92#v=onepage&q&f=false Synode van Saint-Omer, 1640: er wordt gevraagd om altaargordijnen te inspecteren bij kerkvisitaties: ''Visantur altaria, an omnia sint consecrata, a pulvere et sordibus libera, tribus mundis mappis cooperta, instructa et ornata honestis picturis et imaginibus, non mutilis, non ruptis, non scandalosis, non apocryphas historias referentibus, aut nudas personas indecore repraesentatibus (atque etiam consideretur in aliis imaginibus per totum templum dispositis), corticis, idem antipendis, candelabris binis, caeterisque ornamentis atque imagine Crucifixi in medio.''

== Andere benamingen ==

{| class="wikitable"
!colspan="2"|Autres langues
|-
!scope="row"| FR
|[[courtine d'autel]]
|-
!scope="row"| EN
|riddel, altar curtains
|-
!scope="row"| DE
|Altarvelen
|-
!scope="row"| IT
|cortina d’altare
|-
!scope="row"| ES
|cortina del altar
|-
|}

{| class="wikitable"
!colspan="2"|Oude talen
|-
!scope="row"| Latijn
|''termen in het Latijn''
|-
!scope="row"| Oud- en Middelnederlands
|''termen in O-MNL''
|}

== BALaT ==

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectname=altaargordijn&sort=unsorted De altaargordijnen (XIXde eeuw) in BALaT]

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&subject=altaargordijn&period_start=1400&period_end=1700&sort=unsorted Afbeelding van altaargordijnen (1400-1700) in BALaT]

[http://balat.kikirpa.be/results_bib.php?typesearch=advanced&filter=all&IDs=altaargordijn&sort=year&sort=yeardesc&limit=24 De altaargordijnen in de bibliotheek van het KIK]

== Attachement ==

[[Media:altaargordijn.pdf|Altaargordijn, thesaurus fiche]] : Laatste wijziging op 4-3-2020.

== Bibliografische orientatie ==
* Joseph Braun, ''Der christliche Altar in seiner geschichtlichen Entwicklung'', t. II, ''Die Ausstattung des Altars, Antependien, Velen, Leuchterbank, Stufen, Ciborium und Baldachin, Retabel, Reliquien- und Sakramentsaltar, Altarschranken'', München, 1924, p. 134-147
* Jean-Louis Charlet, ''La correspondance philologique de Niccolò Perotti, Edition critique, traduction et commentaires'', 2018.
* J. Malet, « Essai sur les autels », ''Revue de l'art Chrétien'', 23ste jaar, 2de reeks t. 11 (38de van de collectie), 1879, p. 53 en 61-62.
* Joël Perrin & Sandra Vasco Rocca (dir.), ''Thesaurus des objets religieux. Meubles, objets, linges, vêtements et instruments de musique du culte catholique romain. Religions objects of the Catholico Faith. Corredo ecclesiastico di culto cattolico'', Paris, Caisse nationale des Monuments historiques, éditions du Patrimoine, 1999, p. 270.
* Jean-Baptiste Thiers, ''Dissertations ecclésiastiques sur les principaux autels des églises, les jubés des églises, la clôture du choeur des églises'', Parijs, 1688 (chapitre 19).

* 'Gordijn' op [http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/gordijn Etymologiebank (gebaseerd op etymologische standaardwerken)] (geraadpleegd 27/05/2020).

[[Category:Altaarvoorwerpen]]

Altaarbaldakijn

2021-11-04T10:39:22Z

OKIK:

[[File:M210522.jpg|300px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/10025856/img/M210522|right|''Fragmenten van een altaarbaldakijn'' Namen, Onze-Lieve-Vrouwekerk, 2de helft van de 17de eeuw, © KIK, Brussel, cliché M210522]]
[[File:B072965.jpg|300px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/20033374/img/B072965|right|Jean Mansel en Simon Marmion, ''Prediking van Peter'', Brussel, Koninklijke Bibliotheek van België, ms. 9232, fol. 435, ca. 1455, © KIK, Brussel, cliché B072965]]
[[File:X013587.jpg|300px|thumb|link=http://balat.kikirpa.be/obj/10152745/img/X013587|right|Anonym, ''De verdeling van de hostie'', Louvain-la-Neuve, Universiteitsarchieven, ms. A4, fol. 32v.-33, 1552, © KIK, Brussel, cliché X013587]]

== Etymologie ==

Baldakijn: < Middelnederlands ''baudekin'' (kostbare stof uit Bagdad), ontleend aan Frans ''baldekin'' (soort stof) afleiding van italiaans ''Baldacco'', de naam waaronder de Arabische stad Bagdad bekendstond.

== Definitie ==
Structuur uit hout of textiel dat boven het altaar wordt gehangen met een beschermend, decoratief of symbolisch doel.

== Hierarchie==
*[[liturgisch voorwerp]]
**[[altaartoebehoren]]
***[[altaarbaldakijn]]

== Oorsprong en ontwikkeling ==
De eerste bekende vermelding van een baldakijn staat in een cartularium van de Parijse Notre-Dame uit het midden van de 12de eeuw. Courant wordt het baldakijn vanaf de 13de eeuw. Het vormt een alternatief voor het [[ciborium]]. Net als een [[ciborium]] beschermt een baldakijn het altaar tegen stof dat van de zoldering van de kerk zou kunnen vallen.

== Typologie ==
Het baldakijn is een alternatief voor het ''ciborium'': het ''Caeremoniale Episcopale'' plaatst ze parallel. Volgens Perrin (''Thesaurus des objets religieux'') is het altaarbaldakijn te onderscheiden van het door vier of meer zuilen gedragen ''ciborium''. De AAT-Ned hanteert voor ''ciborium'' dezelfde nuance maar gebruikt desalniettemin de term ''baldakijn''. De manier van versieren is evenwel niet identiek. Een ''ciborium'' is niet gemakkelijk aan te passen. Het ''Caeremoniale Episcopale'' bepaalt immers dat voor het baldakijn dezelfde kleuren gebruikt worden als voor de gewaden en het andere textiel, wat voor een ciborium niet mogelijk is.
Toch worden altaarbaldakijnen niet alleen van stof gemaakt.

Volgens Joseph Braun zijn er twee typologieën, telkens onderverdeeld in twee subgroepen:
* Baldakijnen van soepel materiaal (stof):
** Eenvoudig weefsel dat boven het altaar is gespannen (vooral Germaanse landen. Ze zijn te vinden tot het begin van de 17de eeuw, meer bepaald in de statuten van het concilie van Geldenaken in 1611 en Fleurus 1616. Daarna verdwijnen ze geleidelijk.)
** Weefsel(s) bevestigd aan het gewelf of aan de zoldering en afhangend rond het altaar (noorden van Frankrijk vooral, maar daarna de bevoorrechte oplossing in renaissance en barok)
* Houten baldakijnen (in onbruik sinds de 16de eeuw):
** Vlak dak bevestigd aan de muur of aan het retabel
** Half tongewelf boven het retabel of bevestigd aan de muur. [http://balat.kikirpa.be/obj/10057813/img/A004255object10057813 (zoals hier in de Sint-Walburgiskerk van Bergen in 1889)]

Het tweede subtype van het eerste type is in verschillende vormen mogelijk: klokvorm, vierhoekig (vooral in Italië). Ze konden vervolgens opgesierd worden met gordijnen of franjes. De kleur wisselt. Carolus Borromeus adviseert blauw.

== Normatieve teksten ==
== Textes normatifs ==

* Geadviseerd door de synoden van Münster Münster 1279, Keulen 1281, Luik 1287, Exeter 1287, Cambrai 1300.

* Het idee van bescherming is goed ingeburgerd in Münster in 1279:

''Item praecipimus, ut sursum super altare ad latitudinem et longitudinem altaris pannus lineus albus extendatur, ut defendat et protegat altare ab omnibus immunditiis et pulveribus'' descendentibus(d’après BRAUN, 1924, p. 201).

*
De ''Caeremoniale Episcopale'' geeft dit voorschrift:

CE 1600 : ''Quod si altare parieti adhaereat, applicari poterit ipsi parieti supra altare pannus aliquis caeteris nobilior & speciosior, vbi intextae sint Domini nostri Iesu Christi, aut gloriose Virginis, vel Sanctorum imagines, nisi iam in ipso pariete essent depictae, & décerner ornatae. Supra verò in altum appendatur umbraculum,quod baldachinum vocant, formae quadratae, cooperiens altare, &ipsius altaris scabellum, coloris caeterorum paramentorum. Quod baldachinum etiam super statuendum erit, si altare sit à pariete seiunctum, nec supra habeat aliquod ciborium ex lapide, aut ex marmore confectum. Si autem ad sit tale ciborium, non est opus umbraculo sed ipsum ciborium floribus, frondibusque ornari poterit''(L1, C12, [https://books.google.be/books?id=f3zCINrh920C&hl=fr&pg=PA56#v=onepage&q&f=false p. 56-57]).

Ook staat er vermeld dat de bisschopstroon met een dergelijk baldakijn kan worden bedekt, als en slechts als het altaar er ook mee wordt bedekt:

CE 1600 : ''Quae (forma sedis) debet tegi et ornari aliquo panno ferico concolori cum aliis paramentis, non tamen aureo, nisi episcopus esset cardinalis. Et super eam umbraculum, seu baldachinum eiusdem coloris appendi poterit, dummodo et super altari aliud simile, vel etiam sumptuosius appendatur, nisi ubi super altari est ciborium marmoreum, vel lapideum : quia tunc superfluum est, nec aptari commodé potest.'' (L1, C13, [https://books.google.be/books?id=f3zCINrh920C&hl=fr&pg=PA62#v=onepage&q&f=false p. 62])

* Carolus Borromeo beveelt aan:

CB 1551 : ''Altaria singula, quae non tota cum sacerdote item celebrante opere fornicato, sed tecto laqueato teguntur, aut fornice ita alte extructa, ut ea fornix commode saepiusque purgari non queat, integumento etiam, quod capocielo dicunt, operiantur. Idque vel ex marmore solidove lapide, aut etiam lateritio opere, erectis columnis quattuor, si altare maius est, si minus lateraleve, duabus aut aliis decentibus fulcimentis, intus ab ecclesiae pariete paululum distantibus, uno a dextero, altero a sinistro latere, quae operimentum sustineant, opere fornicato aliave ratione confectum, vel ex tabulis sectilibus, aut e tela cerulea decenter depicta fieri poterit. Quod e ligno aut tela integumentum cathenis ferreis e tecto vel e pariete pendentibus, aut alia firma structura sustineatur. Hoc autem operimentum, cuiusmodi sit, undique ita late patere debet, ut altare ipsum et sacerdos, ibi Missae sacrum faciens, omnino contegatur; quo diligentius et ille et altare a pulvere omnique labenti sorde defendatur'' (chap. 15, p. 29-30).

Le [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k536471/f112.item Synode de Cambrai de 1550] (qui reprend dans les grandes lignes celui de 1300) : indique l'utilité de mettre une ''cortina'' au-dessus de l'autel, et pas seulement [[courtine d'autel|sur les côtés]], afin de protéger l'autel des poussières qui pourraient tomber d'en haut.

''cortinae convenientes quae alae dicuntur, a lateribus altaris utrinque appendatur: nec tempore sacrificii ab aliquo retrahantur: cortina convenienter sursum supra altare extendatur, que protegat, & defendat altare ab incommodis immuniditiarum descendentium''

== Andere benamingen ==

{| class="wikitable"
!colspan="2"|Autres langues
|-
!scope="row"| FR
|[[dais d'autel]]
|-
!scope="row"| EN
|altar canopy
|-
!scope="row"| DE
|Altar-Baldachin
|-
!scope="row"| IT
|baldacchino d'altare
|-
!scope="row"| ES
|baldaquino de altar
|-
|}

{| class="wikitable"
!colspan="2"|Oude talen
|-
!scope="row"| Latijn
|''termen in het Latijn''
|-
!scope="row"| Oud- en Middelnederlands
|''termen in O-MNL''
|}

== BALaT ==

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&objectname=altaarbaldakijn&period_start=1400&period_end=1700&sort=unsorted De altaarbaldakijnen (1400-1700) in BALaT]

[http://balat.kikirpa.be/results.php?typesearch=advanced&subject=altaarbaldakijn&period_start=1400&period_end=1700&sort=unsorted Afbeelding van altaarbaldakijnen (1400-1700) in BALaT]

[http://balat.kikirpa.be/results_bib.php?typesearch=advanced&filter=all&IDs=altaarbaldakijn&sort=year&sort=yeardesc&limit=24 De altaarbaldakijnen in de bibliotheek van het KIK]

== Attachement ==

[[Media:altaarbaldakijn.pdf|Altaarbaldakijn, thesaurus fiche]] : Laatste wijziging op 4-3-2020.

== Bibliografische orientatie ==
* Joseph Braun, ''Die liturgischen Paramente in Gegenwart und Vergangenheit. Ein Handbuch der Paramentik'', Herder & Co, Fribourg-en-Brisgau, 1924, p. 200-202
* Joseph Braun, « Altarbaldachin », in RDK, I, 1934, p. 465-469 [url : http://www.rdklabor.de/w/?oldid=94476]
* Joël Perrin & Sandra Vasco Rocca (dir.), ''Thesaurus des objets religieux. Meubles, objets, linges, vêtements et instruments de musique du culte catholique romain. Religions objects of the Catholico Faith. Corredo ecclesiastico di culto cattolico'', Paris, Caisse nationale des Monuments historiques, éditions du Patrimoine, 1999, p. 34.